Co
wiesz o ...zachowaniu młodości?
Od zarania dziejów człowiek poszukuje sposobów na przedłużanie
życia i nieśmiertelność. Średniowieczni jatrochemicy i alchemicy
produkowali "eliksiry młodości" destylując, ekstrahując i
macerując przeróżne rośliny, jady, tkanki zwierzęce i minerały.
Powstawały w ten sposób substancje nazywane "piątą esencją",
"kamieniem filozoficznym" czy "eliksirem młodości".
Legendarny lekarz cudotwórca, hrabia Alessandro Cagliostro
wytwarzał "wodę młodości", która miała zapewnić człowiekowi
młodość i bardzo długie życie. Kupowali ją możni całego świata,
ale z powodu braku efektu w działaniu "leku" jej wytwórca został
osadzony w więzieniu, gdzie zmarł w 1795 r.
W drugiej połowie XX w. rozwinęła się nowa dyscyplina medyczna -
gerontologia, czyli nauka o starości. Nastąpił dynamiczny rozwój
badań nie tylko nad przyczynami, ale i nad sposobami
zapobiegania starości.
Na wzór średniowiecznych alchemików współcześni naukowcy
wykrywają coraz to inne substancje, hamując starzenie się
organizmu. Co pewien czas media donoszą o wykryciu cudownego
"eliksiru młodości".
Hormon
młodości (DHEAS)
Siarczan
dehydroepiandrosteronu (w skrócie DHEAS) powstaje w korze
nadnerczy, gdzie wiąże się z kwasem siarkowym, a następnie z
białkami krwi. W organizmie ludzkim część tej substancji
przekształca się w hormon płciowy - testosteron.
DHEAS to substancja chemiczna znana od dawna, ale dopiero teraz
poznano jej właściwości hamujące procesy starzenia się
organizmu, dlatego też nazywa się ją "hormonem młodości".
Ostatnie badania wykazały, że "hormon młodości" chroni przed
miażdżycą i że jego ilość we krwi zmniejsza się wraz z wiekiem.
Alfafetoproteina (AFP)
Jest to białko produkowane przez płodową wątrobę i z tego
względu największe jego stężenie we krwi występuje wyłącznie w
okresie płodowym. Później, u 2-letnich dzieci ilości AFP we krwi
są mikrośladowe.
Mimo braku danych naukowych o wpływie AFP na procesy starości,
białko to jest niekiedy stosowane jako środek dopingujący i
hamujący starzenie się organizmu. Na czarnym rynku gram AFP
kosztuje ponoć kilkanaście milionów marek niemieckich. Tak
wysoka cena wynika z faktu, że białko to uzyskuje się z płodów
ludzkich lub z krwi ciężarnych.
Koenzym Q10
Jest on nazywany "cudowną witaminą" przedłużającą życie komórek,
zwłaszcza mięśnia sercowego. Powstaje w komórkach zużywających
dużo energii, a więc przede wszystkim w mięśniu sercowym.
Wspólnie z witaminą "E" neutralizuje wolne rodniki, obniża
poziom cholesterolu, pobudza układ immunologiczny i stymuluje
syntezę neuroprzekaźników w mózgu. Przed kilkoma laty
opublikowano spektakularne wyniki doświadczeń. Otóż koenzym Q10
podawany myszom przedłużał ich życie o 56%.
Środek ten można kupić niemal w każdej aptece bez recepty i nie
odnotowuje się przeciwwskazań do jego stosowania.
Melatonina
W Polsce
melatonina jeszcze nie została zarejestrowana, ale w Ameryce
środek ten można dostać w każdej drogerii. Sceptyczni
Brytyjczycy sprzedają melatoninę tylko po okazaniu recepty.
Została odkryta w 1959 r. przez amerykańskiego dermatologa A.
Lernera. Jest hormonem wytwarzanym głównie w ciemności, a więc w
nocy lub wtedy, gdy organizm znajduje się przez dłuższy okres w
ciemnym pomieszczeniu lub otoczeniu. Hormon ten jest wydzielany
przez szyszynkę, gruszkowaty twór znajdujący się w mózgu
człowieka, mający wielkość 5-12 mm i ważący 100-200 mg
(maksymalną wielkość osiąga u człowieka w 4. roku życia).
Melatonina pełni funkcję zegara biologicznego w ustroju, a więc
odgrywa ważną rolę w regulacji snu i czuwania. Niektóre postacie
bezsenności ludzi starszych wiążą się z mniejszą produkcją tego
hormonu. Badania wskazują, że hamuje on procesy starzenia się
organizmu, neutralizuje wolne rodniki, pobudza układ
odpornościowy, działa nasennie i antykoncepcyjnie oraz ma
właściwości antymiażdżycowe. Podawany zwierzętom laboratoryjnym
- szczurom, myszom, chomikom - hamuje rozwój nowotworów.
Stwierdzono także, że wydzielanie melatoniny u pacjentów z
chorobą niedokrwienną serca jest niższe w porównaniu z osobami
zdrowymi. Melatonina całkowicie zapobiega lub łagodzi objawy
związane ze zmianą czasu, w trakcie podróży
międzykontynentalnych.
Dawka melatoniny zapewniająca prawidłowe funkcjonowanie "zegara
biologicznego" wynosi około 15 mg na dobę. Istnieją jednak duże
trudności z wyborem czasu podawania leku. Mogą bowiem wystąpić
zaburzenia uwagi, koncentracji, aktywności i czujności w
niewłaściwym okresie.
Z badań prof. Reitera z Uniwersytetu Medycznego w Teksasie,
który podawał melatoninę ochotnikom, wynika, że skutecznie
chroniła ona materiał genetyczny komórek krwi przed działaniem
promieniowania jonizującego. Wyniki tych badań sugerują, że
podawanie melatoniny osobom zawodowo narażonym na energię
promienistą (radiolodzy, obsługa reaktorów różnego typu itp.) ma
uzasadnienie naukowe, zapobiega bowiem ona mutacjom genetycznym.
W związku z niskim stężeniem melatoniny we krwi osób z rakiem
sutka, prostaty, odbytnicy, macicy niektórzy onkolodzy stosują
ją w leczeniu nowotworów, w terapii kombinowanej np. cytokinami
czy cytostatykami.
Korzystne działanie melatoniny na organizm ludzki może być
rezultatem uruchomienia następujących mechanizmów:
-
neutralizacją wolnych rodników,
-
stymulacją układu immunologicznego,
-
stabilizacją rytmów biologicznych,
-
normalizacją cyklu: sen - czuwanie,
-
aktywacją biosyntezy hormonu wzrostu.
Należy tu jednak zaznaczyć, że zażywanie
tego środka powinno się odbywać pod kontrolą lekarza, gdyż
dawkowany nieodpowiednio może spowodować zaburzenia związane z
okresami snu i aktywności organizmu.
Hormon wzrostu
Aby zatrzymać proces starzenia, stosowano także hormon wzrostu
wydzielany przez przysadkę mózgową. Jest on niezbędny do wzrostu
długości kości i ma wpływ na gospodarkę białkową, tłuszczową i
węglowodanową.
Jednak ryzyko stosowania hormonu wzrostu może być duże, gdyż
podawany osobom dorosłym powoduje powiększenie się narządów
wewnętrznych i kości, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze oraz
uszkodzenie serca.
Selen i witamina E
Obydwa te związki należy stosować jednocześnie, ponieważ wówczas
optymalnie zapobiegają starzeniu się komórek. Mechanizm
działania tej "mieszanki młodości" polega na neutralizacji
wolnych rodników.
Bogate w selen są produkty morskie, a więc ryby, kraby,
krewetki, oraz nerki wołowe, wieprzowe i cielęce. Dużo zawierają
go także kiełki pszenicy, otręby pszenne, ziarna kukurydzy,
pomidory, grzyby i czosnek. Selenu dostarczają organizmowi
drożdże (zarówno piekarskie, jak i piwne) oraz pieczywo razowe.
Najbogatsze w witaminę E są oleje roślinne (zwłaszcza z kiełków
kukurydzy), kiełki pszenicy, pełne ziarna zbóż, nasiona, zielone
warzywa liściaste, zielony groszek, kukurydza, ser, orzechy.
Najmniejsze jej ilości znajdują się w mleku krowim, ziemniakach
i smalcu. Witamina E jest odporna na działanie wyższej
temperatury i gotowanie nie rozkłada jej prawie wcale. Natomiast
niszczą ją światło i tlen, a więc procesy utleniania (np.
jełczenie tłuszczu).
artykuł prof. dr. hab. med. Paulina Moszczyńskiego
